Orhon Yazıtlarının Bulunuşu ve Yapılan Çalışmalar

Köktürk yazıtlarının okuma denemeleri ile ilgili en son çalışma Árpád Berta tarafından 2004 yılında yayımlandı. Berta, bu çalışmasında Bilge Kağan, Költigin, Tonyukuk gibi büyük yazıtların yanı sıra bazı küçük yazıtları da okumuştur. Kendinden önce yapılan bütün çalışmaları inceleyen Berta, farklı okumaları da dipnotlarda göstermiştir: Szavalmat jól halljátok, Jatepress, Szeged, 2004.

Cengiz Alyılmaz, 2005 yılında Orhun Yazıtlarının Bugünkü Durumu. adlı eserini yayımlamıştır. Bu eserde de Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk yazıtlarının epigrafik belgelemesi verilmiştir.

Osman Fikri Sertkaya ve Rysbek Alimov, eski Türklerdeki paralar konusunda çeşitli araştırmacılar tarafından yayımlanmış önemli 16 makaleyi içeren bir eser yayımlamışlardır: Eski Türklerde Para, Ötüken, İstanbul, 2006. Bu eserde de özellikle Türk runik alfabeli paralar ile ilgili makaleler, konumuz açısından önemlidir.

Moğolistan Türkolojisinin genç isimlerinden Ts. Battulga, Moğolistan’da yer alan küçük çaplı runik yazıtlarla ilgili eserini 2006 yılında yayımlamıştır: Mongolın Runi Biçgiin Dursgaluud. (Ts. Battulga), Corpus Scriptorum, Tomus 1, Ulaanbaatar, 2005, 214 ss+70 fotoğraf” (Bkz Gül, 2006).

Erhan Aydın, 2008 yılında Runik harfli Türkçe metinlerle ilgili yapılan çalışmaların kaynakçasını yayımlamıştır: Türk Runik Kaynakçası. Çorum, 2008: KaraM Yayınları.

2009 yılında Runik harfli metinlerle ilgili çok önemli bir çalışma daha yayımlanmıştır. Hatice Şirin User tarafından hazırlanan çalışma, runik harfli metinlerin sözvarlığı üzerine yapılmış çok faydalı bir eserdir: Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları, Söz Varlığı İncelemesi, Konya: Kömen Yayınları.

Orhon yazıtları ile ilgili çalışmalar sadece yukarıda bahsettiklerimizle sınırlı değildir. Söz edilmesi gereken daha bir çok çalışma vardır. Ancak, burada Orhon yazıtları ve yazıldıkları dönemin Türkçesi ile ilgili önemli çalışmaların tarihî gelişiminden kısaca bahsedilmiştir.

Bülent GÜL
Kaynaklar:
Alyılmaz, C. (2005). Orhun Yazıtlarının Bugünkü Durumu. Ankara: Kurmay Yayınevi.
Barutcu-Özönder, S., (2002). Eski Türklerde Dil ve Edebiyat. Türkler, cilt III, 481-501.
Ankara.
Bold, L. (1990), BNMAU-ın nutag dax’ xadnı biçees (türeg biçgiin dursgal) I, Ulaanbaatar.
Constantın, Gh. I. (1985). Yenisey Eski Kırgız Yazıtlarının İlk Zikri: Çin’e Giden Romen Seyyahı Nicolaie Milesco (Spathary)’nin Günlüğü-1675. TDAY-B 1985, 1-7. Ankara.
Ercilasun, A. B. (2004). Türk Dili Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları.
Gül, B. (2003). Eski Türk Heykelleri Üzerine Moğolca Bir Eser. Türkbilig, 2003/6: 180-183 (Tanıtma).
Gül, B. (2005). L. Bold: Orxon biçgiin dursgal II. Türkbilig, 2005/10: 153-156 (Tanıtma).
Gül, B. (2006). Mongolın nutag dax’ tüüx soyolın dursgal. Türk Kültürü, Yıl XLIV, Sayı 515-516, Mart-Nisan 2006: 122-128. (Tanıtma)
Gül, B. (2006). Moğolistandaki Türk Yazıtları Üzerine Yeni Bir Eser: Mongolın Runi Biçgiin Dursgaluud. (Ts. Battulga), Corpus Scriptorum, Tomus 1, Ulaanbaatar, 2005, 214 ss+70 fotoğraf. MTAD (Modern Türklük Araştırmaları Dergisi), cilt 3, Sayı 4, Aralık 2006: 149-153. (Tanıtma).
Köprülü, M. F. (2003) [1926]. Türk Edebiyatı Tarihi, 5. baskı, Ankara: Akçağ Yay.
Moğolistan’daki Türk Anıtları Projesi 2001 Yılı Çalışmaları, (2003). Ankara: TİKA Yayınları,
Öztürk, M. (Çev.) (1988). Alaaddin Ata Melik Cüveyni Tarih-i Cihangüşa, KB Yayınları, Ankara.
Sertkaya, O. F. (1995). Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara: TKAE Yay.
Sertkaya, O. F. ve C. Ayyılmaz, Ts. Battulga (2001). Moğolistan’daki Türk Anıtları Projesi Albümü, Ankara: Tika Yayını.

(Bu yazı http://www.orhondan21yuzyila.hacettepe.edu.tr/orhon_yazitlari.php sayfasından alınmıştır. 16.12.2009)